Obniżony nastrój, brak energii, problemy z koncentracją, senność, trudności z podejmowaniem codziennych aktywności czy poczucie „mgły” w głowie mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich może być depresja, ale podobne objawy pojawiają się również w przebiegu niektórych chorób i zaburzeń dotyczących zdrowia fizycznego.

To ważne rozróżnienie, ponieważ objawy psychiczne i somatyczne często nakładają się na siebie. Niektóre problemy zdrowotne mogą wpływać na nastrój, poziom energii i funkcje poznawcze. Z drugiej strony depresja może współwystępować z chorobą somatyczną i dodatkowo pogarszać codzienne funkcjonowanie. W praktyce oznacza to, że nie zawsze da się przypisać wszystkie objawy jednej przyczynie.

Właśnie dlatego tak istotna jest rozmowa z psychologiem. To on pomaga uporządkować to, co trudne, spojrzeć na sytuację całościowo i zauważyć zależności, których w pojedynkę łatwo nie dostrzec. Podczas konsultacji psychologicznej warto uwzględnić nie tylko emocje i sytuację życiową, ale również podstawowe informacje dotyczące zdrowia fizycznego. Pytania o sen, energię, apetyt, przyjmowane leki czy nowe objawy nie oznaczają, że psycholog stawia diagnozę medyczną. Pozwalają natomiast lepiej zrozumieć sytuację i wspólnie ocenić, czy warto zwrócić uwagę również na zdrowie fizyczne.

Ważne: ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny. Nie jest materiałem diagnostycznym i nie służy do rozpoznawania depresji, ani chorób somatycznych.

Obniżony nastrój nie zawsze ma tę samą przyczynę

Spadek nastroju i energii jest objawem niespecyficznym. Może pojawić się w związku z trudną sytuacją życiową, przewlekłym stresem, problemami ze snem, przeciążeniem, kryzysem emocjonalnym czy depresją. Może również towarzyszyć problemom zdrowotnym, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu.

Przykładem są zaburzenia pracy tarczycy. Niedoczynność tarczycy może wiązać się między innymi ze zmęczeniem, sennością, obniżeniem nastroju i problemami z koncentracją, dlatego część jej objawów może przypominać obraz depresji. Podobne nakładanie się objawów może występować w przypadku niedokrwistości, niektórych niedoborów czy innych zaburzeń wpływających na poziom energii i funkcjonowanie poznawcze.

Znaczenie mają również choroby przewlekłe. Wśród osób z chorobami neurologicznymi, endokrynologicznymi, sercowo-naczyniowymi, autoimmunologicznymi czy onkologicznymi częściej obserwuje się objawy depresyjne. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z taką chorobą ma depresję. Sama choroba może być źródłem przewlekłego obciążenia, ograniczenia sprawności, bólu czy zmian w codziennym funkcjonowaniu, a wszystkie te czynniki mogą wpływać na stan psychiczny.

W drugą stronę zależność również jest istotna. Depresja może współwystępować z chorobami somatycznymi, a jej objawy mogą mieć również charakter fizyczny. W niektórych przypadkach dominują zmęczenie, problemy ze snem, bóle głowy lub inne dolegliwości, podczas gdy obniżony nastrój nie jest przez osobę doświadczającą problemu postrzegany jako główny objaw.

Co może przypominać depresję?

W codziennym języku określenie „mam depresję” bywa używane jako opis dłuższego okresu gorszego samopoczucia. Z perspektywy diagnostycznej sytuacja jest jednak bardziej złożona. Podobne objawy mogą występować w wielu różnych stanach, a ich znaczenie zależy między innymi od czasu trwania, nasilenia, współwystępujących objawów i wpływu na codzienne funkcjonowanie.

Do problemów zdrowotnych, których objawy mogą częściowo przypominać objawy depresji, należą między innymi:

• zaburzenia funkcjonowania tarczycy,
• niedokrwistość,
• niektóre niedobory,
• wybrane choroby neurologiczne,
• niektóre choroby przewlekłe i autoimmunologiczne,
• zaburzenia snu,
• przewlekłe zespoły bólowe,
• działania niepożądane niektórych leków.

W przypadku części tych problemów mogą pojawiać się zmęczenie, obniżona koncentracja, zaburzenia snu, zmniejszenie aktywności, rozdrażnienie czy obniżony nastrój. Nie są to jednak objawy pozwalające samodzielnie określić przyczynę.

Dlatego internetowa lista potencjalnych przyczyn nie powinna zastępować konsultacji medycznej. Ten sam objaw może mieć zupełnie inne znaczenie u dwóch różnych osób.

Kiedy warto porozmawiać z lekarzem?

Nie istnieje uniwersalny zestaw badań, który powinien wykonać każdy, kto odczuwa zmęczenie lub obniżenie nastroju. Zakres ewentualnej diagnostyki zależy od indywidualnej sytuacji i ustala się go razem z lekarzem, na podstawie wywiadu, badania oraz innych dostępnych informacji.

Warto jednak rozważyć konsultację z lekarzem rodzinnym, jeśli spadek energii lub nastroju jest nowym problemem, utrzymuje się przez dłuższy czas albo wyraźnie wpływa na codzienne funkcjonowanie. Szczególnie istotne są sytuacje, w których równocześnie pojawiają się nowe objawy fizyczne, zmiany masy ciała, wyraźne zaburzenia snu lub apetytu, nietypowe osłabienie czy inne dolegliwości, których wcześniej nie było.

Podobnie warto poinformować lekarza o zmianie samopoczucia, jeśli rozpoczęciu objawów towarzyszyła zmiana leczenia lub przyjmowanych leków. Niektóre leki stosowane w leczeniu chorób somatycznych mogą wpływać na samopoczucie psychiczne. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z obniżonym nastrojem powinna przechodzić szeroką diagnostykę. Często to właśnie w rozmowie z psychologiem najłatwiej zauważyć, że coś zmieniło się nie tylko w nastroju, ale i w ciele i że warto się temu przyjrzeć.

Dlaczego psycholog pyta o zdrowie fizyczne?

Osoba zgłaszająca się do psychologa może spodziewać się pytań dotyczących emocji, relacji, pracy, rodziny czy trudnych wydarzeń. Może być więc zaskoczona, kiedy podczas pierwszego spotkania pojawiają się również pytania o sen, apetyt, poziom energii, przyjmowane leki czy inne zmiany w funkcjonowaniu organizmu.

Takie pytania są częścią szerszej oceny sytuacji. Psycholog nie diagnozuje na tej podstawie chorób somatycznych i nie po to pyta. Robi to, żeby zobaczyć Twoją sytuację całościowo: w jakim kontekście pojawiły się trudności psychiczne, co mogło na nie wpłynąć i na co jeszcze warto zwrócić uwagę. Ta szeroka perspektywa jest jedną z najważniejszych rzeczy, jakie daje rozmowa z psychologiem – pozwala nie zatrzymać się na pojedynczym objawie, lecz zrozumieć całość.

Jeżeli ktoś mówi, że od kilku miesięcy nie ma energii, trudno mu się skoncentrować i przestał odczuwać przyjemność z aktywności, które wcześniej były dla niego ważne, istotne jest nie tylko samo stwierdzenie obecności tych objawów. Znaczenie ma również to, kiedy się pojawiły, jak zmieniały się w czasie, czy występują inne objawy oraz co działo się w życiu tej osoby w tym okresie.

Takie podejście jest zgodne z założeniami Fundacji, która uwzględnia zależności między psychiką, ciałem i środowiskiem życia. Trudności emocjonalne mogą mieć złożone przyczyny biologiczne, psychologiczne i społeczne.

Psychika, ciało i kontekst życia

Stan psychiczny nie funkcjonuje niezależnie od organizmu ani od warunków, w których żyjemy – wręcz odwrotnie. Przewlekły stres może wpływać na sen i poziom energii. Długotrwały ból może ograniczać aktywność i pogarszać nastrój. Choroba przewlekła może zmienić sposób funkcjonowania, relacje i poczucie sprawczości. Z kolei problemy psychiczne mogą wpływać na sen, apetyt, aktywność fizyczną i sposób radzenia sobie z objawami fizycznymi.

W przypadku depresji zależności te są szczególnie istotne, ponieważ depresja może występować razem z chorobami somatycznymi, a jej obraz nie zawsze ogranicza się do objawów emocjonalnych. W materiałach dotyczących depresji w kontekście interdyscyplinarnym zwraca się uwagę między innymi na występowanie zmęczenia, zaburzeń snu, problemów z pamięcią i koncentracją, dolegliwości bólowych czy objawów ze strony układu pokarmowego i krążenia.

Dlatego ocena sytuacji wymaga uwzględnienia kilku obszarów jednocześnie: stanu psychicznego, zdrowia fizycznego oraz kontekstu, w którym pojawiły się trudności.

To podejście jest również częścią dziedzictwa prof. Kazimierza Imielińskiego. Koncepcja humanizacji medycyny, której był twórcą, zakładała traktowanie pacjenta jako całości, z uwzględnieniem jego ciała, psychiki, emocji, relacji i sytuacji życiowej.

Brak energii i anhedonia – kiedy warto zwrócić na nie uwagę?

Jednym z objawów, który może mieć znaczenie w depresji, jest anhedonia, czyli ograniczenie lub utrata zdolności do odczuwania przyjemności. Nie chodzi wyłącznie o smutek. Osoba może zauważyć, że aktywności, które wcześniej były dla niej źródłem satysfakcji, przestają być interesujące lub nie dają już podobnego poczucia przyjemności. Może również pojawić się spadek motywacji i trudność w rozpoczynaniu działań.

Brak energii również nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla depresji. Może być związany z wieloma czynnikami, dlatego istotne jest jego nasilenie, czas trwania oraz wpływ na funkcjonowanie.

Jeżeli przez dłuższy czas zauważasz, że coraz trudniej jest Ci wykonywać codzienne obowiązki, spotykać się z ludźmi, zajmować się rzeczami, które wcześniej były dla Ciebie ważne, albo podejmować podstawowe aktywności, warto potraktować tę zmianę poważnie i porozmawiać z psychologiem.

Nie musisz samodzielnie określać, czy to depresja i nie od tego zaczynamy. Rolą konsultacji psychologicznej jest właśnie uporządkowanie objawów i sytuacji, w której się pojawiły, oraz wspólne zastanowienie się nad tym, co dalej.

Co zrobić, jeśli nie wiadomo, od czego zacząć?

Jeżeli od pewnego czasu czujesz się inaczej niż wcześniej, pomocne może być uporządkowanie kilku podstawowych informacji. Zastanów się, kiedy pojawiła się zmiana, jak długo trwa i czy stopniowo się nasila. Warto również zwrócić uwagę na sen, poziom energii, apetyt, koncentrację, aktywność oraz zainteresowanie rzeczami, które wcześniej były ważną częścią codzienności.

Znaczenie może mieć również to, czy w tym samym czasie wydarzyło się coś istotnego w życiu: zmiana pracy, konflikt, rozstanie, strata, przewlekły stres lub inne obciążenie. Warto uwzględnić również informacje dotyczące zdrowia fizycznego i przyjmowanych leków.

Jeżeli pojawiły się nowe lub niepokojące objawy fizyczne, warto skonsultować je z lekarzem. Jeżeli jednak głównym problemem są utrzymujące się trudności emocjonalne, problemy w relacjach, przeciążenie, utrata zainteresowań lub pogorszenie codziennego funkcjonowania, dobrym i w zupełności wystarczającym pierwszym krokiem jest konsultacja psychologiczna. Nie musisz zaczynać od gabinetu lekarskiego, żeby zająć się tym, co przeżywasz.

W niektórych sytuacjach potrzebne są oba rodzaje konsultacji. Nie ma w tym sprzeczności. Psycholog i lekarz zajmują się różnymi aspektami funkcjonowania człowieka, a informacje z obu obszarów mogą być istotne dla właściwego rozpoznania sytuacji.

Nie każdy spadek nastroju oznacza depresję, ale każdy utrzymujący się problem zasługuje na uwagę

Obniżony nastrój, brak energii i trudności z koncentracją mogą być związane z depresją, ale mogą również występować w przebiegu problemów zdrowotnych, przewlekłego stresu, zaburzeń snu czy innych sytuacji wpływających na funkcjonowanie organizmu. Nie można określić przyczyny wyłącznie na podstawie pojedynczego objawu.

Dlatego w przypadku utrzymujących się trudności warto spojrzeć na sytuację szerzej i dobrze, gdy jest przy tym ktoś, kto pomoże to zrobić. Psycholog pomaga przyjrzeć się emocjom, sposobowi funkcjonowania, relacjom i sytuacji życiowej, a także zauważyć, kiedy warto zadbać również o zdrowie fizyczne. Jeśli okaże się to potrzebne, oceną stanu somatycznego i ewentualną diagnostyką zajmie się lekarz. Te dwa spojrzenia nie konkurują ze sobą – uzupełniają się.

Takie całościowe spojrzenie jest podstawą podejścia Fundacji im. prof. Kazimierza Imielińskiego. Jej misją jest tworzenie przestrzeni, w której człowiek jest uwzględniany w kontekście swojego życia, doświadczeń, relacji oraz zdrowia fizycznego i emocjonalnego.

Jeżeli zauważasz u siebie utrzymujący się spadek nastroju, brak energii, trudności z koncentracją lub utratę zainteresowania codziennymi aktywnościami, możesz skonsultować swoją sytuację z psychologiem. Nie musisz wcześniej samodzielnie ustalać przyczyny ani stawiać sobie diagnozy. Podczas konsultacji można uporządkować objawy, przyjrzeć się ich kontekstowi i ustalić, jakie dalsze kroki mogą być adekwatne.

Ważne

Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie stanowi diagnozy ani porady medycznej. Opisane objawy mogą mieć wiele różnych przyczyn i na ich podstawie nie można samodzielnie rozpoznać depresji ani choroby somatycznej. W przypadku utrzymujących się, nasilających lub niepokojących objawów należy skonsultować się z lekarzem lub odpowiednim specjalistą.

Kiedy warto skorzystać z konsultacji psychologicznej?

Nie musisz samodzielnie ustalać, skąd bierze się gorsze samopoczucie. Jeśli spadek nastroju, brak energii, trudności z koncentracją, rozdrażnienie lub problemy ze snem utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na Twoją codzienność, warto umówić konsultację psychologiczną.

Rozmowa ze specjalistą może pomóc lepiej zrozumieć swoje emocje, rozpoznać możliwe przyczyny trudności i znaleźć sposoby radzenia sobie z obciążeniem. Nie trzeba czekać, aż problemy staną się bardzo nasilone – wsparcie można otrzymać również wtedy, gdy po prostu czujesz, że coś się zmieniło i trudno Ci samodzielnie wrócić do równowagi.

Konsultacja psychologiczna to pierwszy krok, by spokojnie przyjrzeć się temu, co się dzieje, bez oceniania i presji. Wspólnie ze specjalistą możesz ustalić, jakiego rodzaju wsparcia potrzebujesz oraz jakie dalsze działania będą dla Ciebie najbardziej odpowiednie. Zapraszamy do kontaktu.